Heel vaak gaat het in de opstellingen over emotioneel afwezige vaders. Ik hoor dit zowel van kinderen als van vaders die beamen dat ze het heel lastig vinden om te binden met hun kind.
Ik heb me wel eens afgevraagd hoe het toch komt dat dit fenomeen zich in alle generaties vaders die ik ken vastbijt.
Hiervoor kijken we in het systemisch werk generaties terug en daar stuiten we toch wel op iets opmerkelijks:
De twee wereldoorlogen hebben hun tol geëist
De grote breuklijnen van de twintigste eeuw waren politiek, militair, maar ook familiaal.
In de Eerste en Tweede Wereldoorlog verloren miljoenen gezinnen in Europa hun vaders door overlijden, gevangenschap, dwangarbeid of langdurige afwezigheid.
En zelfs wanneer vaders fysiek terugkeerden, was er vaak sprake van een andere vorm van afwezigheid: een innerlijke afstand die niet benoemd werd.
Trauma werd niet gedeeld.
Herinneringen werden ingeslikt.
Gevoelens kregen geen taal.
De geboorte van de stille vader
In de decennia na de oorlog groeide een nieuw type vader op.
Een vader die werkte, praktisch zorgde en niet praatte.
Voor veel kinderen leverde dat een niet complete vaderervaring op.
Emotionele afwezigheid als erfenis
Vanuit systemisch perspectief is emotionele afwezigheid een doorgegeven strategie van zwijgen en doorzetten.
Mannen die oorlog, verlies of extreme schaarste hadden meegemaakt, leerden overleven door zich af te sluiten van gevoel.
Wat ooit overleven was, werd later opvoeding.
Zo ontstonden generaties kinderen die hun vader wel kenden, maar niet werkelijk konden bereiken.
Wat niet is afgemaakt, blijft doorwerken
In familiesystemen geldt een wet: wat niet wordt verwerkt, wordt vaak doorgegeven.
De onuitgesproken pijn van de ene generatie wordt niet zelden de onverklaarde spanning in de volgende.
Kinderen voelen dat er iets is wat niet gezegd wordt.
Dat kunnen ze gaan invullen met eigen verhalen en conclusies.
Zoals: ‘ik ben niet belangrijk genoeg.’
Of: ‘ik moet het alleen doen.’
De beweging van nu
Gelukkig begint er in de huidige generatie iets te verschuiven.
Voor het eerst in lange tijd zijn er vaders die niet alleen aanwezig willen zijn in het gezin, maar ook in de relatie.
Vaders die vragen stellen die eerder niet werden gesteld.
Er komen woorden. De breuk met het verleden wordt gerepareerd.
Tot slot
We hoeven niets goed te praten. Onze vaders zijn of waren wie ze waren. Het ging zoals het ging.
Ik vind het fijne van het systemisch werk dat we gebeurtenissen altijd in een grotere context kunnen plaatsen.
Aankijken waardoor iets niet meer onbewust herhaald hoeft te worden.